Jidysz: przekład – badania – twórczość

w Międzynarodowym Centrum Dialogu w Krasnogrudzie

Projekt realizowany we współpracy Polskiego Towarzystwa Studiów Jidyszystycznych i Fundacji Pogranicze

Rezydencja im. Morrisa Rosenfelda powstała z przekonania, że język i kultura jidysz wymagają dziś nie tylko ochrony pamięci, lecz także żywej obecności w obiegu współczesnej kultury. Od wielu lat Fundacja Pogranicze rozwija działania poświęcone wielokulturowemu dziedzictwu Europy Środkowo-Wschodniej, realizując projekty artystyczne, muzyczne, edukacyjne i wydawnicze związane również z kulturą żydowską i jidysz. Równocześnie Polskie Towarzystwo Studiów Jidyszystycznych konsekwentnie wspiera badania, przekłady oraz popularyzację literatury i kultury jidysz, tworząc przestrzeń współpracy między badaczami, tłumaczami i artystami. Rezydencja jest naturalnym rozwinięciem tych działań – miejscem spotkania pracy translatorskiej, refleksji naukowej i twórczości artystycznej, a zarazem próbą budowania nowych form obecności literatury jidysz we współczesnym życiu kulturalnym.

PATRON

Patronem rezydencji twórczej jest Morris Rosenfeld (1862–1923) – poeta żydowski, jeden z prekursorów nowoczesnej poezji jidysz, autor wierszy i pieśni o rewolucyjnym, społecznym wydźwięku. Jego twórczość, przeniknięta wrażliwością na los ludzi pracy, doświadczenie emigracji oraz niesprawiedliwości społeczne, ma trwałe miejsce w historii literatury jidysz, współtworzy jej nowoczesny język i wyobraźnię.

Jednocześnie Rosenfeld był – jak określiła go Agata Ganczarska – poetą „tutejszym”. W swojej twórczości nieustannie powracał do Boksz, niewielkiej wioski na Suwalszczyźnie, w której się urodził i którą uznał za źródło swojej wyobraźni poetyckiej. To właśnie tam lokował pejzaże dzieciństwa, obrazy natury bliskiej i swojskiej, przepojone czułością oraz nostalgią za utraconym rajem. W jego wierszach pamięć miejsca splata się z doświadczeniem wykorzenienia, tworząc poruszające świadectwo tęsknoty za domem – zarówno realnym, jak i duchowym.

Wybór Morrisa Rosenfelda na patrona rezydencji podkreśla znaczenie zakorzenienia, pamięci i społecznej wrażliwości w pracy twórczej, a także przypomina o wielokulturowym dziedzictwie regionu, z którego wyrastał jego poetycki głos.

IDEA REZYDENCJI

Program rezydencyjny ma charakter cykliczny i interdyscyplinarny. Jest dedykowany działalności badawczej, przekładowej i artystycznej skupionej wokół języka oraz kultury jidysz. Ma na celu wspieranie pogłębionej refleksji naukowej nad historią, literaturą i kulturą jidysz, rozwijanie projektów translatorskich oraz inspirowanie działań artystycznych. Program stwarza warunki do pracy z tekstami źródłowymi, sprzyjając zarówno ich upowszechnianiu, jak i twórczym reinterpretacjom w dialogu z różnymi dziedzinami sztuki: teatrem, sztukami wizualnymi, muzyką, performansem czy literaturą współczesną.

Cele rezydencji:

• wspieranie tłumaczy literatury jidysz na język polski i inne języki,
• tworzenie przestrzeni do pracy nad przekładami literatury klasycznej i współczesnej,
• rozwijanie refleksji nad historią, pamięcią i współczesnymi odczytaniami kultury jidysz,
• budowanie dialogu między środowiskami badaczy, tłumaczy i artystów,
• wzmacnianie współpracy międzynarodowej w obszarze studiów jidyszystycznych,
• inicjowanie nowych projektów wydawniczych, naukowych i artystycznych,
• upowszechnianie literatury jidysz w obiegu współczesnej kultury.

Rezydencja zaprasza osoby na różnych etapach kariery – zarówno uznanych tłumaczy, badaczy czy artystów, jak i osoby rozpoczynające działalność w obszarze przekładu, badań nad kulturą jidysz oraz twórczości artystycznej.

Rezydencja ma charakter twórczo-badawczy i jest integralną częścią działań edukacyjnych oraz dialogicznych prowadzonych przez Fundację Pogranicze w Krasnogrudzie oraz Polskie Towarzystwo Studiów Jidyszystycznych.

PROGRAM REZYDENCJI

Program obejmuje:

• 3-tygodniowy pobyt rezydencyjny w Dworze Miłosza w Krasnogrudzie,
• publiczne spotkanie autorskie poświęcone pracy realizowanej w trakcie rezydencji – w zależności od charakteru projektu może ono przyjąć formę prezentacji przekładu, rozmowy o warsztacie tłumacza, wykładu badawczego, czytania performatywnego, performansu lub innego działania artystycznego,
• możliwość udziału w otwartej debacie poświęconej literaturze jidysz, przekładowi lub współczesnym formom obecności tej literatury w kulturze europejskiej,
• możliwość konsultacji merytorycznych z członkami PTSJ,
• w zależności od rozwoju i charakteru projektu – możliwość publikacji fragmentu przekładu lub wyników badań (online lub w partnerstwie wydawniczym),
• dofinansowanie w kwocie 2000 zł (brutto). Do programu można zgłaszać projekty dwuosobowe (np. translatorsko-artystyczne czy translatorsko-badawcze).

ORGANIZATORZY

Polskie Towarzystwo Studiów Jidyszystycznych – organizacja skupiająca badaczy, tłumaczy i popularyzatorów języka oraz kultury jidysz, działająca na rzecz rozwoju studiów jidyszystycznych w Polsce i budowania współpracy międzynarodowej. Fundacja Pogranicze – instytucja kultury prowadząca działalność artystyczną, edukacyjną i wydawniczą związaną z wielokulturowym dziedzictwem Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem dialogu kultur.

RADA REZYDENCJI

Monika Adamczyk-Garbowska Joanna Degler Magda Heydel Karolina Koprowska Witold Mrozek Małgorzata Sporek-Czyżewska

WARUNKI REZYDENCJI

O rezydencję mogą ubiegać się:

• tłumacze/tłumaczki literatury jidysz (na język polski, litewski, ukraiński, białoruski, czeski i słowacki),
• badacze/badaczki korzystający ze źródeł w języku jidysz,
• pisarze/pisarki pracujący z tekstami jidysz,
• artyści/artystki wykorzystujący w swych projektach język jidysz. Warunkiem jest przedstawienie projektu realizowanego podczas pobytu.

Czas trwania

3 tygodnie (termin do ustalenia; od września do czerwca)

Miejsce

Dwór Miłosza – Międzynarodowe Centrum Dialogu w Krasnogrudzie Zrewitalizowany kompleks dworski z XVII wieku, należący do rodziny Czesława Miłosza, to jedyne miejsce w Polsce tak silnie związane z poetą. Dwór znajduje się nad brzegiem jeziora Hołny w malowniczej wsi Krasnogruda, na północno-wschodnim krańcu Polski, usytuowany w zabytkowym parku. Harmonijne połączenie architektury z przyrodą sprzyja twórczej atmosferze, która towarzyszy temu miejscu cały rok. Dwór Miłosza stanowi siedzibę Międzynarodowego Centrum Dialogu, którego twórcą i realizatorem jest Fundacja Pogranicze, prowadząca działalność artystyczną, wydawniczą i edukacyjną związaną z wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczpospolitej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, rodzinnością Europy, różnorodnością kulturową obszarów pogranicza i osobą Czesława Miłosza.

Warunki pobytu

• pokój z łazienką i miejscem do pracy
• dostęp do Internetu
• dostęp do zbiorów bibliotecznych i archiwalnych
• możliwość korzystania z kuchni

WYMAGANE DOKUMENTY

Wniosek powinien zawierać:

• biogram
• dane kontaktowe: telefon i adres mailowy
• wykaz dotychczasowych przekładów, prac lub innych osiągnięć,
• opis projektu planowanego do realizacji podczas rezydencji (10 000-30 000 znaków ze spacjami)
• w przypadku ubiegania się o rezydencję translatorską – fragment przekładu z jidysz wraz z oryginałem lub listę opublikowanych przekładów; w przypadku rezydencji badawczej – listę publikacji bazujących na źródłach jidysz; w przypadku rezydencji twórczej – listę wcześniejszych działań w tym zakresie lub – w przypadku ilustracji do książek, czasopism – listę publikacji.

Wnioski należy wysyłać na adres: rezydencjarosenfelda@gmail.com do 15 lipca 2026. O wynikach kandydaci zostaną poinformowani mailowo do połowy sierpnia.

OCZEKIWANIA ORGANIZATORÓW

• publiczna prezentacja pracy wykonanej podczas rezydencji (spotkanie autorskie),
• krótkie sprawozdanie z realizacji projektu, które zostanie zamieszczone w mediach społecznościowych PTSJ.

Pytania można kierować na adres: rezydencjarosenfelda@gmail.com.

Wersja PDF do pobrania tutaj